به طور کلی تعدادی صداهای موسیقی را گویند که در پی هم و بیشتر در یک بخش اجرا یا شنیده شوند.این مفهوم در برابر "هارمونی" یعنی آن صداهایی که دسته دسته (همزمان) و یکجا به صدا در می آیند قرار می گیرد.ملودی را می توان خطی افقی،و هارمونی را عاملی عمودی_قطر یا حجم_در موسیقی دانست که هر دو سازنده بافت موسیقی هستند.ملودی حتی در ساده ترین شکل خود نمی تواند از ریتم جدا باشد.در واقع ابتدایی ترین عامل ملودی،یعنی "تک صدای موسیقایی" دو خصیصه اساسی دارد:

"زیر و بمی" و "دیرند" ، که هر دو نقشی برابر در ساختمان ملودی دارند.  

دستگاهی است کم و بیش مانند ساعت که گونه مکانیکی آن در جعبه ای چوبی و هرمی شکل،یا کائوچویی و به شکلی دیگر جا داده شده است.در سطح جلویی آن صفحه ای است که در زمان کاربرد برداشته می شود.زیر صفحه عقربه ای است که نوک آن را به شکافی در بالای صفحه زیرین گیر داده اند.هرگاه عقربه را از گیر آزاد کنیم و دستگاه مکانیکی کوک شده باشد،عقربه مانند پاندول به چپ و راست حرکت میکند و طی این حرکت صدایی مانند "تیک" ، در لحظه عبور عقربه از نقطه مرکزی خود،از دستگاه در می آید.روی عقربه جسمی فلزی و کم و بیش سنگین تعبیه شده که می توان آنرا در طول عقربه به بالا و پایین لغزاند.این جسم را "لنگر" می نامند.هر قدر لنگر پایین تر بیاید حرکت عقربه تند تر می شود.روی صفحه زیرین عقربه نواری مدرج و فلزی الصاق شده و در کنار آن نیز نشانه های تمپو نصب شده است.در کنار دیگر نوار مدرج اعداد مترونوم حک شده است.هر گاه عقربه را به توازی نوار نگه داریم و لنگر را طوری جا به جا کنیم که سطح بالایی آن محاذی یکی از اعداد قرار گیرد،عقربه پس از آزاد شدن،با سرعتی برابر همان عدد در دقیقه به نوسان خواهد افتاد.در ضلع سمت راست دو دستگیره دیده می شود.دستگیره پایینی برای کوک دستگاه به کار می رود و پیچ بالایی را (که در بعضی از مترونوم ها وجود دارد) می توان در یک _ دو _ یا سه مرحله بیرون کشید.روی محور پیچ اعداد  2 _ 3 _ 4  نقش شده و دستگیره که محاذی هر یک از این سه عدد قرار گیرد،به همان تعداد،به جای "تیک"  صدای زنگ شنیده می شود.به این ترتیب هر دستگاه مترونوم گذشته از سرعت درست تمپو،دوره های میزانی را نیز مشخص می کند.

خطوط حامل

همانطور که از نام آن پیداست خطوطی هستند که نتها را حمل می کنند ونتها بر روی خطوط و مابین آنها نوشته میشوند.(خطوط حامل از پایین به بالا شمرده می شوند).

حامل در معمول ترین کاربرد "عبارت است از پنج خط موازی با فاصله های مساوی از یکدیگر".

حامل پنج خطی دارای یازده محل برای جا دادن نت هاست:

پنج محل روی خط ها،چهار محل میان خط ها،یک محل پایین و یک محل بالای حامل.

کلید

علامتی است که سمت چپ خطوط حامل قرار می گیرد و نام و موقعیت نت ها را مشخص می سازد.

کلید ها بر چند نوع می باشند :

کلید "سل" ، کلید "فا" (که بر دونوع است) ، و کلید "دو" (که بر چهار نوع است).

برای سازی مثل گیتار که وسعت اصوات آن بیش از سه اکتاو نیست فقط از کلید "سل" استفاده میشود.

سازهای موسیقی به گروه های مختلف تقسیم می شوند و هر یک به شیوه یی خاص صوتی موسیقایی تولید می کند،یعنی "جسم مرتعش" در هر گروه و طرز مرتعش شدن آن با گروه دیگر تفاوت دارد.

گروه اول،سازهای زهی (Cordophones) هستند که به وسیله چکش زدن روی سیم ها (مانند پیانو و سنتور) یا بر اثر مالش آرشه روی سیم ها (مانند انواع ویولون ها = سازهای زهی آرشه ای) یا با زخمه زدن به سیم ها (مانند تار،عود،قانون،و غیره =سازهای زهی زخمه ای) به صدا در می آیند.هر اندازه سیم دراز تر باشد،صوت حاصل بم تر است.

گروه دوم،سازهای بادی (Aerophones) هستند که به سه دسته بی زبانه (مانند ترومپت ها،سازهای مسی) ، تک زبانه (مانند کلارینت) و دو زبانه (مانند اوبوا،کرآنگله، فاگوت و ...) تقسیم می شوند.هوای بیرون بر اثر بر هم خوردن لب ها و لرزش آنها (در سازهای بی زبانه) یا با به صدا در آوردن یک یا دو زبانه،هوای داخلی لوله را به ارتعاش در می آورد و تولید صدا (صوت) می کند.در ساز "ارگ کلیسا" که در آن برای هر صدا یک یا دو لوله صوتی تعبیه شده،هوا به وسیله تلمبه های مکانیکی یا الکتریکی،به داخل یک یا چند لوله وارد می شود و یک یا چند صدا تولید می کند.در سازهای بادی،هر اندازه لوله دراز تر و قطور تر باشد،صوت حاصل بم تر است.

گروه سوم،سازهای کوبه ای (Membranophones) هستند که تولید صدا در آنها به یاری ضربه های چکش وار یا تلنگر انگشت روی پوسته ای صورت می گیرد که بر روی کاسه ای ته بسته یا ته باز کشیده شده است (مانند تیمپانی،تمبک و...). گاه ضربه چکش روی قرصی مسی یا نوارهای چوبی یا فلزی (مانند سنج ، کسیلوفون و ...) تولید صدا می کند.

گونه ای دیگر از گروه سوم ، با به هم کوبیدن دو قطعه سازی کمابیش هم شکل ، صوتی زنگ دار یا خشک ایجاد می کند (مانند سنج دوتایی ، قاشقک و...).

هنر موسیقی بوسیله خطی به نام "خط موسیقی" ثبت شده است.این خط بر خلاف خط های گوناگون زبان های مختلف دنیا،خوشبختانه خطی بین المللی است.بنا بر این هرگاه مثلا موسیقی ایرانی یا ژاپنی با این خط نوشته شود،موسیقی دانان تمام کشورهای جهان می توانند آنرا بخوانند.

برای همه صداهای موسیقایی از بم ترین تا زیرترین آنها فقط "هفت نام" وجود دارد که با دو نظام "هجایی" و "الفبایی"  نامگذاری  می شوند:

نامگذاری هجایی

Do       Re       Mi       Fa       Sol      La        Si           

 نامگذاری الفبایی

C         D          E        F         G        A         B          

در نظام قدیمی تر "هجایی" ،به جای "دوDo" هجای "اوت "Ut به کار می رفته است.در برخی از روش های نت خوانی جدید نیز هجای "سی" را "تی" می گویند.

صدا از نظر یک موسیقیدان وتا آنجا که در بحث تئوری موسیقی به بررسی آن پرداخته میشود،دارای مشخصه های زیر است:

نواک(زیری وبمی)- دیرند- شدت- شیوش

1.نواک:صداهای موسیقایی می توانند در سطح های مختلف زیروبمی حاصل شوند،مثلا می دانیم که صدای اصلی مردان از صدای زنان یا کودکان کلفت تر وبم تر است وصدای کودکان نسبت به صدای مردان نازک تر و زیر تراست.در ساز سنتور،سیم ها به ترتیب از پایین به بالا کوتاه تر می شوند،ونسبت به یکدیگر،از بم تر به زیر تر می روند.به طور کلی سیمهای کوتاه تر(وسبک تر)زیر تر وسیم های بلند تر(وسنگین تر)بم تر صدا می دهند.همچنین لوله صوتی سازی مانند فلوت یا نی هرقدر درازتر باشد،صوت حاصل از آن بم تر است.

2.دیرند:دیرند یعنی زمانی که هر صدای موسیقایی ادامه می یابد.یک آهنگ موسیقی از صداهایی تشکیل شده که غالبا ارزش های متفاوت زمانی دارند،یعنی بعضی کوتاه تر و بعضی کشیده ترند.مثلا اگر آرشه را مدت درازی روی سیم ویولون یا کمانچه بکشیم،صدای حاصل البته کشیده تر از صدایی است که با کشیدن آرشه به مدتی کمتر پدید می آید.

3.شدت:صداهای موسیقی ممکن است نسبت به یکدیگرضعیف تر قوی تر یا باشند.مثلا اگر با مضراب مخصوص سنتور،یک بار با ملایمت و بار دیگر به قوت روی سیم ضربه بزنیم،صدای دومی شدید تر از صدای اولی خواهد بود.

4.طنین ورنگ:صداها از نظر طنین و رنگ (شخصیت صوتی) نیز می توانند با یکدیگر متفاوت باشند.در واقع به علت رنگ صدای هر ساز است که ما صدایی را در سازی از صدای مشابه آن در ساز دیگر باز می شناسیم.رنگ صوت در صدای انسان ها نیز متفاوت است و به همین علت می توان صدای دوستی را-در حالی که حتی او را نمی بینیم-از صدای دیگری باز شناخت.(در خط موسیقی برای تعین رنگ نشانه ای وجود ندارد).

صدا یا صوت از مهمترین ابزار آهنگساز است که در ساختن موسیقی آنرا به کار میبندد.

صدا،پدیده ای که انسان آن را به یاری دستگاه شنوایی خویش درک میکند،درنتیجه ارتعاشات یک جسم تولید میشود ودر محیط مادی مانند هوا یا آب به صورت موج انتشار می یابد و به گوش ما میرسد و ما در دستگاه شنوایی مان آن را با فعل و انفعالی فیزیولوژیک درک میکنیم.حرکت موجی انتشار صدا دارای مشخصه های زیر است:

1. بسامد: تعدادی حرکت نوسانی را در مدت زمانی معین بسامد می نامند(هر حرکت کامل نوسانی "تناوب " نامیده میشود).اگر زمان اندازه گیری نوسان ها یک ثانیه باشد ،تعدادشان با واحد هرتز (وبا نشانه اختصاری Hz) مشخص می شود( ثانیه/تعداد نوسان=Hz).

هر قدر بسامد صدا بیشتر (یعنی حرکت ارتعاشی تندتر) باشد صدای حاصل زیر تر شنیده میشود وهر بسامد آن کمتر (یا حرکت ارتعاشی کندتر)باشد گوش صدا را بم تر خواهد شنید.اما گوش انسان معمولا قادر نیست صداهای خیلی بم (از 20 هرتز کمتر) وصداهای خیلی زیر(از 20000 هرتز بیشتر) را بشنود.

2.طول موج:جسم مرتعش هر تناوب کامل را در مدت زمانی مشخص انجام می دهد.از آنجا که اندازه گیری این زمان کوتاه (حداکثر 1/20 ثانیه) عملا بسیار دشوار است،معمولا واحد زمان ارتعاش را روی یک نوار که با سرعت یکنواخت و دقیقا حساب شده از کنار جسم میگذرد(به طوری که جسم اثر حرکت خود راروی نوار میگذارد) وبه واحد طول محاسبه میکنند.

طول موج را با واحد متر(m) اندازه میگیرند.این طول در واقع تجسم دیگری از بسامد است،یعنی هرچه کوتاه تر باشد صدای حاصل زیرتر،وهرچه بلندتر باشد صدای حاصل بم تر خواهد بود.

3.دامنه:حداکثر مسافتی که جسم مرتعش از نقطه تعادل خود (در وسط) به دو طرف (اوج یا حضیض) طی می کند،تاثیر احساسی دا منه شدت و ضعف صدای حاصل است:هرچه دامنه صدا بلندتر باشدصوت شدید تر (محکمتر)،وهرچه کوتاه تر باشد صدا ضعیف تر (آهسته تر)خواهد بود.

از خصیصه های سه گانه بالا که بگذریم،خصیصه دیگری نیز در صدا هست که به آن "شیوش" (طنین یا رنگ صوتی) می گویند.تقریبا همه صداهای حاصل از سازهای موسیقی دارای شیوش هستند.شیوش در صدای انسان حتی زمانی که حرف می زند نیزقابل تشخیص است.به همین دلیل ما میتوانیم صدای دوستان و آشنایان خود را حتی در حالی که آنها را نمی بینیم به آسانی از یکدیگر تمیز دهیم.

صدای غیر موسیقایی(سروصدا): صداهای لحظه ای حاصل از شکستن شیشه و انفجار و نظایر آن ،وصدای ممتد وادامه دارمانند ریزش باران،حرکت قطار وهلهله آدمیان وغیره،صداهای غیر موسیقایی هستند.در این صداها عامل شدت وضعف ونیز شیوش آن قابل تشخیص است،اما تمیز نواک در آنها تقریبا ناممکن است.